تأثیر شرایط هواشناسی بر رشد و گل‌دهی زعفران (Crocus sativus L.) در دره چوئی، قرقیزستان

آزمایش‌ها و طرح معرفی زعفران (*Crocus sativus* L.) با هدف تنوع‌بخشی به تولیدات کشاورزی، در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ اجرا شد. زعفران محصولی جدید برای قرقیزستان محسوب می‌شود و به دلیل کلاله‌هایش — که محصولی ارزشمند و صادرات‌محور هستند — کشت می‌شود. هدف این پژوهش، بررسی ساختار گل زعفران و همچنین پویایی گل‌دهی تحت تأثیر شرایط جوی و روش‌های زراعی (انواع مالچ‌دهی) بود. این آزمایش‌ها در نهالستانِ کلکسیونیِ «دانشگاه ملی کشاورزی قرقیزستان» و مزارع واحد کشاورزی «دایکان» (Dyikan) برپا شدند. ارزیابی ریخت‌شناسی (مورفولوژیک) گیاهان در کرت‌هایی با سه تکرار انجام گرفت و مواردی همچون ارتفاع و تعداد برگ در هر بوته، میزان بقای گیاه در زمستان و تعداد گل‌ها مورد سنجش قرار گرفت. پردازش آماری و بصری‌سازی داده‌های هواشناسی و داده‌های مربوط به عملکرد گل‌دهی با استفاده از نرم‌افزار MS Excel انجام شد. نتایج آزمایش‌ها نشان داد که گل‌دهی زعفران در روزهای آفتابی و روشن رخ می‌دهد، در حالی که در روزهای بارانی یا ابری، گل‌ها باز نمی‌شوند. طول دوره گل‌دهی بسته به دمای محیط، بین ۱۵ تا ۳۰ روز متغیر بود؛ این دوره در سال کاشت کوتاه‌ترین زمان (تا ۱۵ روز) و در سال سوم رویش، نسبتاً طولانی‌تر بود. اوج گل‌دهی بین اواسط تا اواخر ماه اکتبر (مهر و آبان) مشاهده شد. پوشش زمستانه (مالچ‌دهی) بوته‌های زعفران تأثیر مثبتی بر فرآیندهای زایشی داشت و موجب افزایش تعداد گل‌ها شد. تمامی انواع مالچ‌دهی به گل‌دهی شدیدتر کمک کردند. تفاوت معناداری (۰٫۰۴ ≥ p برای میانگین تعداد گل در هر کرت طی ۵ سال) در مقایسه با نمونه شاهد (۲۱۷ گل) مشاهده شد؛ این ارقام برای تیمارهای پوشش با کمپوست ۳۷۴، فیلم شفاف ۴۱۹ و کاغذ ۵۳۳ بود. بنابراین، عوامل اصلی مؤثر بر افزایش عملکرد زعفران عبارت‌اند از تشکیل تعداد بیشتر برگ و گل‌دهی شدید گیاهان در اثر استفاده از مواد مالچ‌دهی (کاغذ، فیلم و کمپوست).

Trials and the introduction of saffron (Crocus sativus L.) were carried out between 2021 and 2025 with a view to diversifying agricultural production. Saffron is a new crop for Kyrgyzstan and is grown for its stigmas, which are a valuable export-oriented product. The aim of the study was to investigate the structure of the saffron flower, as well as the dynamics of flowering depending on meteorological conditions and agronomic practices (types of mulching). The trials were established in the collection nursery of the Kyrgyz National Agrarian University and on the fields of the “Dyikan” farm. Morphological assessment of the plants was carried out on plots arranged in triplicate. The height and number of leaves per plant, the degree of their overwintering, and the number of flowers were taken into account. Statistical processing and visualisation of the meteorological data and flowering productivity data were performed using MS Excel. The results of the trials showed that saffron flowering occurs on bright sunny days, whereas on rainy or overcast days, the flowers do not open. The duration of the flowering phase ranged from 15 to 30 days, depending on the ambient temperature. This phase was shortest in the year of planting (up to 15 days) and relatively longer in the third year of vegetation. The peak of flowering occurred between mid- and late October. Winter covering (mulching) of the saffron plants had a beneficial effect on generative processes, increasing the number of flowers. All types of mulching contributed to more intensive flowering. A significant difference (p ≤ 0.04 for the average number of flowers per plot over 5 years) was found when covering with compost (374), transparent film (419), and paper (533) compared to the control (217). Thus, the main factors positively influencing saffron yield are the formation of a greater number of leaves and intensive flowering of the plants when using mulching materials (paper, film, and compost)