از دشت تا کوه: بررسی نتایج تحلیل قابلیت کشت زعفران در اقلیم فعلی و آینده در کشور ایتالیا

این پژوهش با بهره‌گیری از مدل‌های توزیع گونه‌ها، به ارزیابی تناسب اقلیمی فعلی و آتی برای کشت زعفران (Crocus sativus L.) در سراسر ایتالیا پرداخت. در این مطالعه، مجموعه‌داده‌ای متشکل از ۷۲۱ نقطه دارای مرجع جغرافیایی از مکان‌هایی که به‌طور مستمر زعفرانی با کیفیت برتر تولید می‌کنند، با متغیرهای زیست‌اقلیمی حاصل از پایگاه داده «چلسا» (نسخه ۲.۱) ترکیب شد. تناسب زیستگاه با استفاده از مدل «ماکس‌انت» مدل‌سازی گردید و تحت شرایط اقلیمی فعلی (۲۰۲۵) و سناریوهای آتی برای اواسط قرن (۲۰۵۵) و اواخر قرن (۲۰۸۵)، بر پایه مدل «جی‌اف‌دی‌ال-ای‌اس‌ام۴» و سناریوی انتشار «اس‌اس‌پی۳-۷.۰» پیش‌بینی شد.

مدل «ماکس‌انت» عملکرد پیش‌بینی میان‌رده‌ای را نشان داد (شاخص ناحیه زیر منحنی = ۰.۷۳ ± ۰.۰۲؛ شاخص مجموع استاندارد شده = ۰.۳۷ ± ۰.۰۳) که با تحمل اکولوژیکی گسترده گیاه زعفران همخوانی دارد. مناطق مناسب فعلی (۹۰,۰۴۹ کیلومتر مربع) عمدتاً در مرکز و شمال ایتالیا، به‌ویژه در امتداد تپه‌های آپنین و بخش‌های وسیعی از دشت پو قرار دارند. منحنی‌های پاسخ نشان می‌دهند که کشت بهینه زعفران عمدتاً تحت شرایط نیمه‌قاره‌ای، با نوسانات دمایی متوسط تا بالا (۶.۵ تا ۷.۵ درجه سانتی‌گراد)، دمای زمستانه خنک (میانگین خشک‌ترین فصل: ۰ تا ۳.۵ درجه سانتی‌گراد) و بارندگی نسبتاً بالا در مرطوب‌ترین ماه (۱۵۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر) رخ می‌دهد.

پیش‌بینی‌های آتی نشان‌دهنده گسترش مناطق مناسب (۱۲۴,۵۵۲ کیلومتر مربع در سال ۲۰۵۵؛ ۱۲۳,۸۶۸ کیلومتر مربع در سال ۲۰۸۵) و جابه‌جایی مکانی از دشت‌ها و سواحل به سمت مناطق تپه‌ای و کوهستانی آپنین، آلپ و جزایر اصلی است. این یافته‌ها می‌تواند به کشاورزان، مدیران اراضی و سیاست‌گذاران در برنامه‌ریزی آگاهانه و مدیریت پایدار کشت زعفران تحت تأثیر تغییر اقلیم کمک کند.»

This research assessed current and future climatic suitability for Crocus sativus L. cultivation across Italy, using species distribution models. A dataset of 721 georeferenced points from sites consistently producing top-quality saffron was combined with bioclimatic variables from the CHELSA v2.1 database. Habitat suitability was modelled with MaxEnt and projected under current (2025) climatic conditions and future scenarios for mid-century (2055) and late-century (2085), based on the GFDL-ESM4 model and the SSP3-7.0 emission scenario. The MaxEnt model showed moderate predictive performance (AUC = 0.73 ± 0.02; TSS = 0.37 ± 0.03), which is consistent with the broad ecological tolerance of C. sativus. Current suitable areas (90,049 km2) are mainly in central and northern Italy, especially along the hilly Apennines and much of the Po Plain. Response curves indicate that optimal saffron cultivation occurs mainly under moderately continental conditions, with moderate to high temperature seasonality (6.5–7.5 °C), cool winter temperatures (mean of the driest quarter 0–3.5 °C), and relatively high precipitation during the wettest month (150–250 mm). Future projections show an expansion of suitable areas (124,552 km2 in 2055; 123,868 km2 in 2085) and a spatial shift from lowlands and coasts toward hilly and mountain regions of the Apennines, the Alps, and the main islands. These findings can support farmers, land managers, and policy-makers in informed planning and sustainable management of saffron cultivation under climate change.