ارزیابی کاربرد کودهای آلی و شیمیایی برای سافرانال، کروسین و پیکروکروسین زعفران (Crocus sativus L.) در سیستم کشت دیم

زعفران (Crocus sativus L.) یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی و ادویه‌ای است. در دهه‌های اخیر، علاقه به استفاده از کودهای آلی به عنوان یک کشاورزی پایدار افزایش یافته است. کشت زعفران به صورت دیم، علاوه بر تولید این ادویه ارزشمند، می‌تواند از فرسایش خاک، به ویژه در زمین‌های شیب‌دار، جلوگیری کند. این آزمایش به بررسی تأثیر کودهای آلی و معدنی بر مواد مؤثر (سافرانال، کروسین، پیکروکروسین)، عناصر غذایی پرمصرف (NPK) و خواص روزنه‌ای زعفران (C. sativus L.) در یک ایستگاه تحقیقاتی (همند) در نزدیکی تهران پرداخت. گیاهان در سال زراعی 1394-1395 با کود گاوی (20 تن در هکتار) و محلول‌پاشی دلفارد (7 کیلوگرم در هکتار) و فلورال فسفر (2.5 کیلوگرم در هکتار) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی (CRBD) با سه تکرار تیمار شدند. نتایج کروماتوگرافی مایع (HPLC) کاهش محتوای سافرانال (0.04-0.11 میکروگرم بر گرم) کودهای آلی و معدنی را نشان داد، در حالی که کودهای آلی غلظت کروسین (85-146 میکروگرم بر گرم) و پیکروکروسین (3.5-10.5 میکروگرم بر گرم) را افزایش دادند. اگرچه تفاوت معنی‌داری بین غلظت نیتروژن در گل و شاهد وجود نداشت. گیاهان تیمار شده با کود آلی و دلفارد، نیتروژن بیشتری نسبت به شاهد نشان دادند. افزایش قابل توجهی در غلظت فسفر برگ در گیاهان تیمار شده با کودهای معدنی مشاهده شد، به طوری که گل و دلفارد به ترتیب منجر به بهبود 3.5 و 2.2 برابری محتوای فسفر در مقایسه با شاهد شدند. دلفارد تأثیر معنی‌داری در افزایش پتاسیم داشت. اندازه روزنه‌ها بدون تغییر باقی ماند، اگرچه تراکم آنها با افزایش کاربرد کود کاهش یافت. با توجه به نتایج، می‌توان نتیجه گرفت که کودهای دامی، دلفارد و گل می‌توانند ارزش غذایی زعفران مانند غلظت کروسین و پیکروکروسین را در شرایط دیم بهبود بخشند.

Crocus sativus L. is one of the most valuable medicinal plants and spices. In recent decades, interest in using organic fertilizers as sustainable agricultural has been increased. Cultivation of saffron under dryland farming, in addition to the production of this valuable spice, could prevent erosion, especially in slops. This experiment evaluated the effect of organic and inorganic fertilizers on active ingredients (safranal, crocin, picrocrocin), macronutrients (NPK), and stomatal properties of saffron (C. sativus L.) in a research station (Hamand) near Tehran. The plants were treated with cattle manure (20 t/ha-1) and foliar application of Delfard (7 kg/ha/) and Floral P (2.5 kg/ha) in a completely randomized block design (CRBD) with three replications in 2015-16. The results of liquid chromatography (HPLC) showed decreasing in safranal content (0.04-0.11 µg/g) organic and inorganic fertilizers, whereas the fertilizers enhanced crocin (85-146µg/g) and picrocrocin (3.5-10.5 µg/g) concentrations. Although there were no significant differences between the N concentration of floral and control. Organic and delfard-treated plants showed higher N compared to control. A significant increase of leaf P concentration was obtained in plants treated with inorganic realizers, where floral and Delfard resulted in 3.5 and 2.2-fold improvement of P content compared to control, respectively. Delfard had a significant effect in the enhancement of K. The stomatal size remained unchanged, Although their density decreased over fertilizer application. According to the results, it could be concluded that manure, delfard and floral fertilizers can improve the nutritional value of saffron such as crocin and picrocrocin concentrations under dry farming conditions.