تأثیر کود بیولوژیک نیتروکسین بر صفات بیوشیمیایی و متابولیت‌های ثانویه زعفران

مقدمه: گران‌ترین گیاه دارویی و ادویه‌ای در کشورهای خاورمیانه زعفران (Crocus sativus L.) است. ارزش زعفران توسط ترکیبات رنگی (کاروتنوئیدها، کروسین و سایر استرهای گلوکوزیل کروستین)، طعم کمی تلخ (پیکروکروسین) و عطر مطبوع (سافرانال) تعیین می‌شود. مدیریت تغذیه یکی از عوامل اصلی مؤثر بر ویژگی‌های شیمیایی و عملکرد زعفران است. هدف این پژوهش بررسی اثر مقادیر مختلف نیتروکسین بر ویژگی‌های گل و متابولیت‌های ثانویه زعفران بود. مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه بیرجند در سال زراعی ۱۳۹۴ انجام شد. عامل آزمایشی نیتروکسین در سه سطح (۰، ۵ و ۱۰ لیتر در هکتار) بود. کاشت بنه‌های مادری در اوایل مهرماه با فواصل ۱۰×۲۰ سانتی‌متر و عمق ۱۵ سانتی‌متر انجام شد. گل‌های زعفران در پاییز ۱۳۹۴ اندازه‌گیری شدند. میزان فنول کل با استفاده از روش فولین-سیوکالتیو تعیین شد. فعالیت مهار رادیکال آزاد نمونه‌ها با استفاده از روش DPPH اندازه‌گیری شد. متابولیت‌های ثانویه اصلی (کروسین، پیکروکروسین و سافرانال) مطابق با استاندارد ملی ایران به روش اسپکتروفتومتری اندازه‌گیری شدند. در نهایت، تجزیه داده‌ها با نرم‌افزار SAS 9.1 و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دامنه چندگانه دانکن در سطح احتمال ۵ درصد انجام شد. نتایج و بحث: مصرف نیتروکسین اثر معنی‌داری بر تعداد و عملکرد گل در سطح ۵ درصد نشان داد. به‌طوری که بیشترین تعداد و عملکرد گل از تیمار ۵ لیتر نیتروکسین در هکتار به ترتیب با میانگین ۶.۶۶ عدد در متر مربع و ۵۷۸۴ گرم در هکتار و کمترین آن‌ها از تیمار شاهد به ترتیب با ۵ عدد در متر مربع و ۴۱۰۰ گرم در هکتار به دست آمد. مصرف نیتروکسین بر سافرانال (عطر) و کروسین (رنگ) زعفران در سطح ۱ درصد و بر پیکروکروسین (طعم) در سطح ۵ درصد اثر معنی‌دار داشت. بیشترین میزان سافرانال و کروسین از تیمار ۵ لیتر نیتروکسین در هکتار به ترتیب ۱۷ و ۴۶.۵۷ درصد و کمترین آن از تیمار شاهد به ترتیب ۱۱ و ۲۷.۱۳ درصد بود. تیمار ۱۰ لیتر نیتروکسین در هکتار باعث افزایش ۴۵ درصدی پیکروکروسین نسبت به شاهد شد. میزان آنتی‌اکسیدان، فنول و آنتوسیانین گلبرگ در سطح ۵ درصد معنی‌دار بود. بیشترین میزان آنتی‌اکسیدان، فنول و آنتوسیانین در تیمار ۱۰ لیتر نیتروکسین در هکتار به ترتیب ۳۵.۶۶ درصد، ۸۳.۲۶ و ۲۳.۷۴ میلی‌گرم در ۱۰۰ گرم مشاهده شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی یافته‌های این مطالعه نشان داد که استفاده از نیتروکسین تأثیر قوی بر ویژگی‌های کمی و کیفی زعفران در این آزمایش داشت.

Introduction: The most expensive medicinal spicy plant in the Middle East countries is saffron (Crocus sativus L.). Saffron is prepared from dried, bright red stigma and its value is determined by the color compounds, carotenoids, crocin, and other crocetinglocoşyl ester, slightly bitter flavor, picrocrocin, and pleasant aroma, safranal. Nutritional management is one of the main factors affecting chemical properties and yield of saffron. The aim of this research was to investigate the effects of different rates of nitroxin on flower properties and second metabolites of saffron. Materials and Methods: This experiment was carried out as randomized completely block design with three replications in research farm of Birjand University, Iran, during growing season 2015. Experimental factor was consisted of nitroxin (0, 5, 10 liters per ha). Mother corn planting was in early October, 2015 with 10×20 cm corms distances and planting depth of 15 cm. Flower of saffron was measured during autumn of 2015. Total phenolic was determined using the Folin-Ciocalteu assay. Free radical scavenging activity of the samples was determined using DPPH method. The main secondary metabolites’ crocin, picrocrocin and safranal were measured by Spectrophotometric approach according to Iran’s national standard. Finally, data analysis was done using SAS 9.1 and means were compared by duncan’s multiple range test at 5% level of probability. Results and Discussion: Use of Nitroxin was showed a significant effect on the number and flower yield was 5%. So that the greatest number and Yield Flower of treatment nitroxin 5 liters per hectare, respectively, at a rate of 6.66 per square meter and 5784 grams per hectare And least of all from the control by 5 per square meter and 4100 grams per hectare, respectively. Use of Nitroxin on the safranal (perfume) and crocin (color) Saffron significant effect at 1 percent And the picrocrocin (taste) at 5 percent, The highest rate of treatment safranal and Safranal nitroxin 5 liters per hectare, respectively, 17 and 46.57 percent and the lowest of control, respectively, 11 and 27.13 respectively. The treatment nitroxin 10 liters per hectare, an increase of 45 percent compared with the control Picrocrocin. The amount of antioxidants, phenols and anthocyanin petals were significant at the 5% level, the highest amount of antioxidants, phenols and anthocyanin in the treatment of 10 liters per hectare nitroxin by 35.66 percent, 83.26 and 23.74 mg per 100 g, respectively. Conclusion: Generally, the findings of current study revealed that the use of nitroxin had strong impact on quantities and qualities properties saffron in this study.