فراتحلیل پژوهش‌های زراعی زعفران (Crocus sativus L.) با تأکید بر مصرف کودهای آلی و عملیات زراعی در ایران

پژوهش‌های زراعی زعفران در رابطه با تأثیر کودهای آلی (دامی، زیستی و کمپوست) و عملیات زراعی (تراکم، روش، تاریخ و عمق کاشت) سابقه‌ای طولانی در ایران دارد. به دلیل پراکندگی و تفاوت‌های موجود در نتایج آزمایش‌های مختلف، در این بررسی از رهیافت فراتحلیل استفاده شد. تعداد 47 مطالعه عملیات زراعی و 44 مطالعه کودهای آلی از میان 202 مطالعه انتخاب و تجزیه فراتحلیلی شدند. در مطالعات کودهای آلی، برتری کودهای دامی (گاوی) با تأثیر بر افزایش وزن خشک زعفران (p=0.493) با اطمینان %95 نسبت به سایر کودها مشاهده شد. مقادیر 50 تا 40 تن در هکتار کودگاوی، 30 تا 20 تن در هکتار کمپوست که به صورت ترکیب با کودهای زیستی (نیتروکسین همراه با باکتری تثبیت کننده ازت) استفاده شده بودند، مؤثرتر از مقادیر بالاتر هر یک از این کودها به تنهایی بوده است. مطالعات عملیات زراعی، برتری تراکم کاشت با تأثیر بر افزایش تعداد گل در هکتار را نشان داد. تراکم‌های مطلوب 100 تا 90 بنه در مترمربع، میانگین وزن مطلوب هر بنه 10 تا 20 گرم و متوسط وزن بنه مصرفی 14 تا 9 تن در هکتار به دست آمد. روش کشت مناسب، روش ردیفی-که‌ای (فاصله بین ردیف 20 سانتی‌متر و روی ردیف 10 سانتی‌متر) و بهترین تاریخ‌های کاشت، اواخر اردیبهشت تا دهه اول خرداد و مناسب‌ترین عمق کاشت، عمق 20 تا 15 سانتی‌متر بوده است. هدف از انجام این فرا تحلیل، درک بهتر مدیریت زراعی و کودی این محصول و ارائه بهترین مدیریت ممکن می‌باشد.

Studies that investigated the impact of organic fertilizers (manure, compost and biological fertilizers) and agronomical practices (density, method, date and depth of planting) on saffron yield have a long history in Iran. Due to the distribution and inconsistency in the results obtained from different studies, a meta-analytic approach was used in the current study. To meet this goal, forty seven organic fertilizer studies and forty four agronomical practice studies were selected from the 202 studies that were gathered and analyzed. The criteria for the selection of studies were the adequacy of data for the present meta-analysis. Among the individual fertilizer studies, manure fertilizer had the highest impact on saffron dry weight (g= 1.493) at 95% confidence interval. The average amount of 40 to 50 t.ha⁻¹ of cow manure, 20 to 30 t.ha⁻¹ of compost that is used in combination with Biofertilizer (Nitroxin with Nitrogen-fixing bacteria) were more effective than higher amounts of these fertilizers when used alone. Among the agronomical practice studies, plant density had the highest and depth of planting had the lowest effect on economical yield and number of flowers. The optimal density for maximum yield was 50-100 corm per m², optimal consumed weight average of 9-12 t.ha⁻¹ was observed, and the optimal weight of each corm was 10-20 (g). Among the planting methods, the row-mass method was the most optimal (inter-planting was 20 cm and intra-planting 10 cm). The best planting dates were the end of May and the first decade of Jun. The optimal planting depth was 15-20cm. Homogeneity between organic fertilizer studies was accepted and the homogeneity between agronomical practices except depth of planting studies was accepted. Any observed heterogeneity was caused by factors such as age of farms and different regions that had the most impact on heterogeneity and effect size. The present meta-analysis aims to provide a better understanding of agronomical and fertilizers management and offer the best possible management options for this crop.