ارزیابی خشکسالی و آسیب‌پذیری در نوسان تولید زعفران متاثر از کمبود بارش؛ مطالعه موردی: استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی

خشکسالی به عنوان یکی از مهمترین بلایای طبیعی، مستقیماً بر جوامع از طریق تغییرات دسترسی به منابع آب تأثیر می‌گذارد و منجر به خسارت‌های عمده به زندگی انسان‌ها و اکوسیستم‌های طبیعی می‌شود. آسیب‌پذیری کشاورزی به میزانی اشاره دارد که سیستم‌های کشاورزی ممکن است به دلیل تنش دچار آسیب شوند. در این مطالعه، با هدف اندازه‌گیری کمی خشکسالی هواشناسی، شاخص‌های بارش استاندارد شده (SPI)، بی‌هنجاری‌های بارش (RAI) و معیارهای بارش سالانه (SIAP) بر اساس بارش ماهانه ۶ ایستگاه هواشناسی در استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی در طول ۳۰ سال (۱۳۶۴-۱۳۹۴) در ایران مورد استفاده قرار گرفت. شاخص عملکرد نسبی زعفران برای مطالعه تأثیر خشکسالی هواشناسی بر کشاورزی استفاده شد. شدت خشکسالی‌ها در حالت شدید و بسیار شدید بود. شاخص‌های SIAP، RAI و SPI روندی همسو با شاخص‌های محصول زعفران نشان داده‌اند.با این حال، شاخص‌های SIAP و SPI از نظر شدت خشکسالی‌های برآورد شده با شاخص عملکرد نسبی، مطلوب‌تر بودند. شاخص‌های خشکسالی در شهرهای تولیدکننده زعفران در استان‌های رضوی و خراسان جنوبی طی ۱۰ سال گذشته ارتباط قابل‌توجهی با کاهش نسبی عملکرد زعفران در این دوره داشته‌اند. نتایج نشان داد که در تمام مناطق مورد مطالعه، تولید زعفران در این دوره نسبت به خشکسالی حساسیت کمی داشته است.

Drought as one of the most important natural disasters affects communities directly through changes in access to water resources, resulting in major damage to human life and natural ecosystems. Agricultural vulnerability can be referred to the degree that agricultural systems may experience harm due to a stress. In this study, for the purpose of quantitative measurement of meteorological drought The standardized precipitation indices (SPI), rainfall anomalies (RAI) and annual precipitation criteria (SIAP) were used based on the monthly precipitation of 6 meteorological stations in Razavi and southern Khorasan provinces during 30 years (1364-1394)in Iran. Saffron relative yield index was used to study the effects of meteorological drought on agriculture. The severity of droughts was in severe and very severe mode. The SIAP, RAI and SPI indices have shown a trend consistent with the crop indices of saffron. However, the SIAP and SPI were more favorable in terms of the severity of estimated droughts with relative performance index. Drought indices in saffron producing cities in Razavi and South Khorasan provinces over the past 10 years have been significantly correlated with relative decline in saffron yield during this period. The results showed that in all the study locations the saffron production was low sensitive to drought in this period.