مطالعه تنوع در برخی جمعیت‌های زعفران مراکش

برای مطالعه‌ی تنوع ژرم پلاسم زعفران مراکشی مرتبط با ویژگی‌های مختلف کشاورزی-ریخت‌شناسی و فنولوژیکی، تعداد ۹۶۹ غده زعفران (نمونه‌ها) از سیزده منطقه مختلف واقع در منطقه‌ی سنتی زعفران تالیوینه-تازناکشت جمع‌آوری شد. مطالعه تأیید کرد که دامنه وسیعی از تنوع فنوتیپی درون و بین جمعیت‌ها وجود دارد. تحلیل واریانس نشان داد که وزن غده مادر (MCW)، که به‌عنوان کوواریانت در نظر گرفته شد، تأثیر قابل توجهی بر تمام ویژگی‌های مورد مطالعه دارد. تفاوت درون و بین مبداها (مناطق منشأ) برای تمامی ویژگی‌ها بسیار معنی‌دار بود که همبستگی بسیار معنی‌داری را نشان داد. تعداد گل‌ها (NF) و همچنین تعداد غده‌های دختر با وزن بیش از ۷ گرم در هر گیاه (NDC≥7) به‌عنوان مهم‌ترین پارامترهای تعیین‌کننده عملکرد زعفران مشخص شدند. تعداد گل تولید شده در هر غده (FN) از ۱ تا ۹ متغیر بود و متوسط آن ۲.۲ گل بود. جمعیت P1 نرخ گل‌دهی ۶۵.۵٪ را ثبت کرد و حداکثر میانگین NF برابر ۲ بود.طول کلاله (SL)، که یک ویژگی مهم در عملکرد محصول است، تفاوت‌های گسترده‌ای بین منابع مختلف نشان داد و بین 32 تا 38 میلی‌متر متغیر بود. میانگین وزن خشک کلاله (DSW) از 4.2 تا 6.2 میلی‌گرم متفاوت بود و بیشترین مقدار 7.1 میلی‌گرم در هر گل در P1 ثبت شد. تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) پنج گروه اصلی همگن را در جمعیت‌های مورد مطالعه نشان داد. اولین گروه تک‌سازمانی بود و تنها شامل جمعیت P1 می‌شد، گروهی که با مقادیر بالای MCW، NF، NDC≥7 و DSW شناخته می‌شد. این مطالعه همچنین تأثیر قابل توجه منبع غده بر عملکرد زعفران را تأیید می‌کند که با پروفایل ژنتیکی و/یا اثرات اپی‌ژنتیکی منابع مختلف قابل توضیح است. نتایج این تحقیق نشانگر تنوعی بود که می‌تواند برای برنامه‌های انتخاب به منظور بهبود بهره‌وری زعفران در مراکش مفید باشد.

To study Moroccan saffron germplasm variability relating to different agro-morphological and phenological traits, 969 saffron corms (accessions) were collected from thirteen different sites located in traditional saffron area of Taliouine-Taznakht. The study confirmed a wide range of phenotypic variability within and between populations. The variance analysis revealed that the mother corm weight (MCW), taken as covariant, has significant effect on all studied traits. The difference within and between origins (Provenances) was highly significant for all traits, which showed highly significant correlation. The flowers number (NF) as well as the number of daughter corms weighing above 7 g per plant (NDC≥7) turned out to be the most determinant parameters of saffron yield. The produced FN per corm varied from 1 to 9 with an average of 2.2 flowers. P1 population recorded a flowering rate of 65.5% with a maximum average of NF (2). Stigmat length (SL), which is an important yield trait, showed wide variation between origins from 32 to 38 mm. The mean stigma dry weight (DSW) varied from 4.2 to 6.2 mg with a maximum of 7.1 mg per flower recorded in P1. The PCA revealed 5 homogeneous main groups inside the studied populations. The first one was monoorganogenic and consisted of P1 population only, a group characterized by high values of MCW, NF, NDC≥7 and DSW. This study confirms as well a noticeable influence of corm origin on saffron yield, explained by the genotypic profile and/or the epigenetic effects of the different origins. These results proved a variability which should be useful to the selection program aiming the improvement of saffron productivity in Morocco.