کاوی نقش عوامل اجتماعی-اقتصادی در پایداری اکولوژیکی کشت زعفران؛ مطالعه موردی شهرستان گناباد

پیروی از نظام های کشت پایدار محصولات کشاورزی امری ضروری و تضمین کننده تامین نیاز بشر به غذا در بلند مدت است. یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی تولید شده در ایران، زعفران است که منبع درآمد اصلی برای بسیاری از روستانشینان شرق کشور به شمار می رود. از این رو، توجه به پایداری کشت این محصول از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مطالعه حاضر با هدف سنجش پایداری اکولوژیکی کشت بوم های زعفران شهرستان گناباد و شناسایی عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر آن در سال ۱۳۹۸ انجام شد.

ابزار تحقیق، پرسشنامه بوده و بر اساس روش نمونه گیری تصادفی ساده، ۱۹۳ پرسشنامه تکمیل شد. به منظور دستیابی به اهداف تحقیق، ابتدا بر اساس ۱۲ معیار و بر مبنای روش TOPSIS به ارزیابی پایداری اکولوژیکی مزارع پرداخته شد. در ادامه، الگوی لاجیت ترتیبی برای تعیین عوامل اثرگذار بر پایداری مزارع بکار گرفته شد. بر پایه نتایج، افزایش در متغیرهای نگرش نسبت به کشاورزی پایدار، سن، درآمد و تحصیلات و نیز داشتن بیمه محصولات کشاورزی و دنبال کردن کشاورزی بعنوان شغل اصلی بصورت معنی داری موجب افزایش احتمال قرارگیری زعفران کاران در گروه های پایدارتر می شود.

ضریب متغیر کلاس های آموزشی و ترویجی منفی بوده ولی در سطح مطلوب آماری، معنی دار نیست. بنابراین بهبود نگرش کشاورزان نسبت به کشاورزی پایدار، بهره گیری از تجارب کشاورزان مسن، حمایت مالی از زعفران کاران در راستای تامین نهاده های مورد نیاز و اصلاح ساختار کلاس های آموزشی و ترویجی، می توانند به عنوان راهکارهایی برای پایدارسازی کشت این محصول ارزشمند مطرح باشند.

Following sustainable agricultural cropping systems is essential and ensures the long-term supply of human food needs. One of the most important agricultural products produced in Iran is saffron, which serves as the main source of income for many rural residents in the eastern part of the country. Therefore, attention to the sustainability of cultivating this product is of special importance.

The present study was conducted in 2019 with the aim of assessing the ecological sustainability of saffron cultivation areas in Gonabad County and identifying the socio-economic factors affecting it. The research tool was a questionnaire, and based on a simple random sampling method, 193 questionnaires were completed. To achieve the research objectives, the ecological sustainability of the farms was first evaluated based on 12 criteria using the TOPSIS method.

Subsequently, an ordinal logistic model was used to determine the factors influencing the sustainability of the farms.Based on the results, increases in variables such as attitudes toward sustainable agriculture, age, income, and education, as well as having crop insurance and pursuing agriculture as a primary occupation, significantly increase the likelihood of saffron growers being classified in more sustainable groups.

The coefficient for the variable representing training and extension classes is negative, but it is not statistically significant at the desired level. Therefore, improving farmers’ attitudes toward sustainable agriculture, benefiting from the experience of older farmers, providing financial support to saffron growers to supply the necessary inputs, and revising the structure of training and extension classes can be suggested as strategies for promoting the sustainability of this valuable crop.