مطالعه اثر کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگی‌های بنه‌های دختری و گل زعفران

به‌منظور ارزیابی ویژگی‌های بنه دختری و عملکرد گل زعفران (Crocus sativus L.) در پاسخ به کودهای آلی و شیمیایی، آزمایشی طی دو سال زراعی 1393-1392 به‌صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان زاوه اجرا شد. فاکتور اول شامل کود آلی (کود گوسفندی (10 تن در هکتار)، کود گاوی (30 تن در هکتار)، ورمی‌کمپوست (6 تن در هکتار)، کود مرغی (5 تن در هکتار)، کمپوست زباله شهری (9 تن در هکتار) و شاهد) و فاکتور دوم کود شیمیایی در دو سطح (مصرف کود شیمیایی (100 کیلوگرم در هکتار اوره و 80 کیلوگرم سوپر فسفات تریپل) و عدم مصرف کود شیمیایی) بود. صفات مورد بررسی شامل وزن کل بنه در واحد سطح، متوسط تعداد جوانه‌ها در هر بنه، قطر بنه و تعداد بنه‌های دختری در گروه‌های وزنی مختلف (4-0.1، 8-4.1، 12-8.1، 16-12.1 و بیش از 16.1 گرم)، تعداد گل، وزن تر گل، وزن خشک کلاله و خامه در مترمربع و شاخص برداشت کلاله بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد بیشترین و کمترین تعداد کل بنه به ترتیب در تیمار شاهد + مصرف کود شیمیایی (228 بنه در مترمربع) و تیمار کود مرغی + عدم مصرف کود شیمیایی (177 بنه در مترمربع) حاصل شد. بیشترین وزن کل بنه (1875.67 گرم در مترمربع)، متوسط وزن بنه (10.94 گرم)، متوسط قطر بنه (3 سانتیمتر) و متوسط تعداد جوانه در هر بنه (8 جوانه) در تیمار کود مرغی + عدم مصرف کود شیمیایی و کمترین مقادیر این صفات در تیمار شاهد + مصرف کود شیمیایی به‌دست آمد. تیمار شاهد + مصرف کودشیمیایی بیشترین درصد بنه در گروه‌های وزنی کمتر از 4 گرم (12.64 درصد) و 8-4.1 گرم (10.31 درصد) را به خود اختصاص داد. بیشترین درصد بنه در گروه‌های وزنی 12-8.1 گرم (16.77 درصد)، 16-12.1 گرم (18.10 درصد) و بیش از 16.1 گرم (31.38 درصد) در تیمار کود مرغی + بدون مصرف کود شیمیایی مشاهده شد. بیشترین تعداد گل (142 گل در مترمربع)، وزن تر گل (50.20 گرم در مترمربع)، وزن خشک کلاله (0.405 گرم در مترمربع)، وزن خشک خامه (0.685 گرم در مترمربع) و شاخص برداشت کلاله (0.0082) در تیمار کود مرغی + عدم مصرف کود شیمیایی و کمترین مقادیر این صفات در تیمار شاهد + مصرف کودشیمیایی حاصل شد. نتایج نشان داد عملکرد گل زعفران در سال دوم تحت تأثیر مستقیم وزن بنه‌های دختری تولیدشده در سال اول بود. به‌طورکلی نتایج این آزمایش نشان داد کاربرد کودهای آلی در مقایسه با کود شیمیایی اثر بیشتری بر ویژگی‌های بنه‌های دختری زعفران و عملکرد گل داشت.

In order to study the effects of organic and chemical fertilizers on replacement corms and flower characteristics of saffron (Crocus sativus L.), an experiment was conducted in a factorial layout based on randomized complete block design with three replications in a farm at Zaveh, Iran in the growing season of 2013-2014 The experimental treatments were all combination of six types of organic fertilizers (Sheep manure (10 t.ha−1), cow manure (30 t.ha−1), vermi compost (6 t.ha−1), hen manure (5 t.ha−1), urban compost (9 t.ha−1) and control and using and not using chemical fertilizer (Nitrogen (100 kg.ha−1)+Phosphate (80 kg.ha−1)). The studied criteria included: total weight of corm per square meter, average number of buds per corm, diameter of corm and number of replacement corms in each weight categories (0.1-4g, 4.1-8g, 8.1-12g, 12.1-16g and more than16.1g), number of flowers, fresh weight of flowers, stigma and style dry weight per square meter, and harvest index of stigma. The results showed that the simple and interaction effects of using and not using chemical fertilizers and organic fertilizers on all studied criteria were significant. Control+chemical fertilizer and hen manure+without chemical fertilizer treatments produced the highest and lowest total corm number (228 and 177 corm per in m2), respectively. The highest and lowest total corm weight (1876 and 1623 g.m−2, respectively), average single corm weight (10.94 and 7.75 g.m−2, respectively), average corm diameter (3 and 2.72 cm, respectively) and average number of buds (8 and 1.33 bud per corm, respectively) were obtained in hen manure+without chemical fertilizer and control+chemical fertilizer treatments, respectively. Control+chemical fertilizer produced the highest replacement corms at the weights of 0.1-4 (12.64%) and 4.1-8g (10.31%) categories. The highest percentage of number of replacement corms at 8.1-12 (16.77%), 12.1-16 (18.10%), and more than 16.1g (31.38%) weight categories were shown in the hen manure+ without chemical fertilizer treatment. Hen manure+without chemical fertilizer and control+ chemical fertilizer treatments produced the highest and lowest number of flowers (142 and 56 flower per square meter, respectively), fresh flower weight (50.20 and 17.60 g.m−2, respectively), stigma dry weight (0.405 and 0.169 g.m−2, respectively), style dry weight (0.685and 0.080 g.m−2, respectively), harvest index of stigma (0.0082, 0.0011, respectively), respectively. The results showed that flower yield in the second year was directly affected by the weight of replacement corms which were produced in the first year. Overall, the results of the present study revealed that the application of organic fertilizer compared with chemical fertilizers had superior effect on replacement corms and yield criteria of saffron.