مطالعه اثر کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگی‌های بنه‌های دختری و گل زعفران

به منظور ارزیابی اثر کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگی‌های بنه‌های دختری و عملکرد زعفران (Crocus sativus L.)، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه‌ای در زاوه ایران در سال زراعی 93-1392 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل ترکیب شش نوع کود آلی (کود گوسفندی (10 تن در هکتار)، کود گاوی (30 تن در هکتار)، ورمی کمپوست (6 تن در هکتار)، کود مرغی (5 تن در هکتار)، کمپوست شهری (9 تن در هکتار) و شاهد) و مصرف و عدم مصرف کود شیمیایی (نیتروژن (100 کیلوگرم در هکتار) + فسفر (80 کیلوگرم در هکتار)) بود. شاخص‌های مورد مطالعه شامل وزن کل بنه در متر مربع، میانگین تعداد جوانه در هر بنه، قطر بنه و تعداد بنه‌های دختری در گروه‌های وزنی مختلف (0.1-4 گرم، 4.1-8 گرم، 8.1-12 گرم، 12.1-16 گرم و بیش از 16.1 گرم)، تعداد گل، وزن تر گل، وزن خشک کلاله و خامه در متر مربع و شاخص برداشت کلاله بود. نتایج نشان داد که اثرات ساده و متقابل مصرف و عدم مصرف کودهای شیمیایی و کودهای آلی بر تمامی شاخص‌های مورد مطالعه معنی‌دار بود. تیمار شاهد+کود شیمیایی و تیمار کود مرغی+بدون کود شیمیایی به ترتیب بیشترین و کمترین تعداد کل بنه (228 و 177 بنه در متر مربع) را تولید کردند. بیشترین و کمترین وزن کل بنه (1876 و 1623 گرم در متر مربع)، میانگین وزن تک بنه (10.94 و 7.75 گرم در متر مربع)، میانگین قطر بنه (3 و 2.72 سانتی‌متر) و میانگین تعداد جوانه (8 و 1.33 جوانه در هر بنه) به ترتیب در تیمار کود مرغی+بدون کود شیمیایی و تیمار شاهد+کود شیمیایی به دست آمد. تیمار شاهد+کود شیمیایی بیشترین درصد بنه‌های دختری را در گروه‌های وزنی 0.1-4 (12.64%) و 4.1-8 گرم (10.31%) تولید کرد. بیشترین درصد تعداد بنه‌های دختری در گروه‌های وزنی 8.1-12 (16.77%)، 12.1-16 (18.10%) و بیش از 16.1 گرم (31.38%) در تیمار کود مرغی+بدون کود شیمیایی مشاهده شد. تیمار کود مرغی+بدون کود شیمیایی و تیمار شاهد+کود شیمیایی به ترتیب بیشترین و کمترین تعداد گل (142 و 56 گل در متر مربع)، وزن تر گل (50.20 و 17.60 گرم در متر مربع)، وزن خشک کلاله (0.405 و 0.169 گرم در متر مربع)، وزن خشک خامه (0.685 و 0.080 گرم در متر مربع) و شاخص برداشت کلاله (0.0082 و 0.0011) را تولید کردند. نتایج نشان داد که عملکرد گل در سال دوم مستقیماً تحت تأثیر وزن بنه‌های دختری تولید شده در سال اول بود. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که کاربرد کودهای آلی در مقایسه با کودهای شیمیایی اثر برتری بر ویژگی‌های بنه‌های دختری و شاخص‌های عملکرد زعفران داشت.

In order to study the effects of organic and chemical fertilizers on replacement corms and flower characteristics of saffron (Crocus sativus L.), an experiment was conducted in a factorial layout based on randomized complete block design with three replications in a farm at Zaveh, Iran in the growing season of 2013-2014 The experimental treatments were all combination of six types of organic fertilizers (Sheep manure (10 t.ha⁻¹), cow manure (30 t.ha⁻¹), vermi compost (6 t.ha⁻¹), hen manure (5 t.ha⁻¹), urban compost (9 t.ha⁻¹) and control and using and not using chemical fertilizer (Nitrogen (100 kg.ha⁻¹)+Phosphate (80 kg.ha⁻¹)). The studied criteria included: total weight of corm per square meter, average number of buds per corm, diameter of corm and number of replacement corms in each weight categories (0.1-4g, 4.1-8g, 8.1-12g, 12.1-16g and more than16.1g), number of flowers, fresh weight of flowers, stigma and style dry weight per square meter, and harvest index of stigma. The results showed that the simple and interaction effects of using and not using chemical fertilizers and organic fertilizers on all studied criteria were significant. Control+chemical fertilizer and hen manure+without chemical fertilizer treatments produced the highest and lowest total corm number (228 and 177 corn per in m²), respectively. The highest and lowest total corm weight (1876 and 1623 g.m⁻², respectively), average single corm weight (10.94 and 7.75 g.m⁻², respectively), average corm diameter (3 and 2.72 cm, respectively) and average number of buds (8 and 1.33 bud per corm, respectively) were obtained in hen manure+without chemical fertilizer and control+chemical fertilizer treatments, respectively. Control+chemical fertilizer produced the highest replacement corms at the weights of 0.1-4 (12.64%) and 4.1-8g (10.31%) categories. The highest percentage of number of replacement corms at 8.1-12 (16.77%), 12.1-16 (18.10%), and more than 16.1g (31.38%) weight categories were shown in the hen manure+ without chemical fertilizer treatment. Hen manure+without chemical fertilizer and control+ chemical fertilizer treatments produced the highest and lowest number of flowers (142 and 56 flower per square meter, respectively), fresh flower weight (50.20 and 17.60 g.m⁻², respectively), stigma dry weight (0.405 and 0.169 g.m⁻², respectively), style dry weight (0.685and 0.080 g.m⁻², respectively), harvest index of stigma (0.0082, 0.0011, respectively), respectively. The results showed that flower yield in the second year was directly affected by the weight of replacement corms which were produced in the first year. Overall, the results of the present study revealed that the application of organic fertilizer compared with chemical fertilizers had superior effect on replacement corms and yield criteria of saffron.