مستندسازی، تحلیل و ارزیابی کمی همایش‌های ملی زعفران ایران (هفت دوره: 1367-1403)

مقدمه: علم‌سنجی یا تحلیل کتاب‌سنجی، روشی متداول برای ارزیابی تولیدات و فعالیت‌های علمی و مدیریت پژوهش است. این روش، رویکردی کمی برای سنجش اطلاعات علمی در زمینه‌های مختلف علم است. این روش تحلیل می‌تواند آخرین پیشرفت‌های علمی، جهت‌گیری‌های تحقیقاتی و موضوعات مهم تحقیق را منعکس کند. با استفاده از این روش، می‌توان محققان، مجلات و روندهای انتشار تأثیرگذار در هر حوزه علمی را شناسایی کرد. در ایران، پژوهش‌های زراعی اولیه در مورد زعفران سابقه‌ای حدود 80 ساله دارد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این تاریخچه پژوهشی، برگزاری همایش‌های علمی تخصصی در مورد زعفران است. تاکنون هفت همایش ملی در مورد تولید و فناوری زعفران برگزار شده و صدها مقاله در آن‌ها منتشر شده است. با این حال، مستندسازی و ارزیابی کمی نتایج این همایش‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و این مهم را می‌توان با استفاده از روش علم‌سنجی انجام داد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، مستندسازی همایش‌های ملی زعفران و ارزیابی کمی اطلاعات علمی منتشر شده در این همایش‌ها مورد بررسی قرار گرفت. تاکنون هفت همایش ملی در مورد زعفران در ایران برگزار شده است که اولین آن در سال 1367 در قاین و آخرین آن در سال 1403 در بیرجند برگزار شد. نتایج و بحث: استان‌های خراسان جنوبی (سه بار) و خراسان رضوی (چهار بار) تنها برگزارکنندگان همایش‌های ملی زعفران بوده‌اند. تاکنون 98 پژوهشگر عضو کمیته علمی این هفت همایش بوده‌اند. عباس همتی‌کاخکی و عبدالله ملا فیلی در هر هفت همایش عضو این کمیته بوده‌اند. در طی هفت دوره برگزاری این همایش، 601 مقاله منتشر شده که بیشترین تعداد (239 مقاله) متعلق به هفتمین همایش است که توسط دانشگاه بیرجند برگزار شد. بالاترین نسبت تعداد مقالات پژوهشی به مروری در چهارمین دوره همایش در دانشگاه بزرگمهر قاینات ثبت شد. در اولین دوره همایش، مقالات تنها از چهار استان کشور دریافت شد که این تعداد در آخرین دوره همایش به 20 استان رسید و در مجموع، 27 استان در انتشار مقالات این هفت همایش مشارکت داشته‌اند. پژوهشگران استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی به ترتیب در 271 و 156 مقاله در طی هفت دوره برگزاری همایش به عنوان نویسنده مشارکت داشته‌اند و از این نظر سهم بسیار بالاتری نسبت به سایر استان‌های کشور دارند. تاکنون محققان 180 دانشگاه و مرکز پژوهشی در تمامی دوره‌های همایش ملی زعفران به عنوان نویسنده مشارکت داشته‌اند که کمترین و بیشترین تعداد آن به ترتیب با 9 و 100 مرکز، مربوط به اولین و هفتمین دوره همایش است. پژوهشگران دانشگاه فردوسی مشهد (111 مقاله)، دانشگاه بیرجند (95 مقاله)، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان/خراسان رضوی (66 مقاله) و دانشگاه تربت حیدریه (63 مقاله) بیشترین حضور را به عنوان نویسنده در مقالات منتشر شده طی هفت دوره همایش زعفران داشته‌اند. در طی تمامی دوره‌های برگزاری همایش، 923 نویسنده در مقالات حضور داشته‌اند که دوره‌های هفتم و پنجم به ترتیب با 405 و 201 پژوهشگر، بیشترین سهم را داشته‌اند. علیرضا کراسی (دانشگاه فردوسی مشهد)، بهزاد صادقی (مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی)، حمیدرضا فلاحی (دانشگاه بیرجند) و حسن فیضی (دانشگاه تربت حیدریه – پژوهشکده زعفران) به ترتیب با 21، 16، 16 و 15 مقاله، تأثیرگذارترین پژوهشگران در طی دوره‌های برگزاری همایش ملی زعفران بوده‌اند. نتیجه‌گیری: به طور کلی، یافته‌ها نشان‌دهنده علاقه روزافزون پژوهشگران در استان‌های مختلف ایران به انجام مطالعات مرتبط با زعفران است. با هدایت پژوهش‌های آینده به سمت موضوعات نوظهور و انتشار دستاوردهای مطالعات پیشین در این زمینه، این تلاش‌ها می‌تواند به طور قابل توجهی به کاهش شکاف عملکرد در تولید زعفران کمک کند.

Introduction: Scientometrics, or bibliometric analysis, is a common methods for evaluating scientific production, activities, and research management. This method is a quantitative approach for measuring scientific information across various fields of science. This method of analysis can reflect the latest scientific developments, research directions, and important research topics. By using this method, it is possible to identify influential researchers, journals, and the publication trends in any scientific field. In Iran, Primary agronomic research on saffron has a history of about 80 years. One of the most important achievements of this research history is the holding of specialized scientific conferences on saffron. So far, seven national conferences have been held on saffron production and technology, and hundreds of articles have been published in them. However, documenting and quantitatively evaluating the results of these conferences is of particular importance, and this can be done using the scientometric method. Materials and Methods: In this study the documentation of national conferences of saffron and the quantitative evaluation of scientific information published in these conferences was evaluated. So far, seven national conferences on saffron have been held in Iran, the first of them was held in Qaen in 1988 and the last one was held in Birjand in 2024. Results and Discussion: The provinces of South-Khorasan (three times) and Razavi-Khorasan (four times) have been the only organizers of the national conferences of saffron. So far, 98 researchers have been the members of the scientific committee of these seven conferences. Abbas Hemmati-Kakhki and Abdullah Mollafilabi have been the members of this committee in all seven conferences. During the seven sessions of this conference, 601 articles have been published, the largest number of these (239 articles) belongs to the seventh conference, which was held by the University of Birjand. The highest ratio of the number of research articles to review articles was recorded in the fourth session of the conference at Bozorgmehr University of Qaenat. In the first session of the conference, articles were received from only four provinces of the country, which reached 20 provinces in the last conference session, and in total, 27 provinces have been involved in publishing articles in these seven conferences. Researchers from Razavi-Khorasan and South-Khorasan provinces have participated in 271 and 156 articles, respectively, during the seven conference sessions as authors, and in this respect, they have a much higher share compared to the other provinces of the country. So far, researchers from 180 universities and research centers have participated as authors in all sessions of the National Conference of Saffron, the lowest and highest number of which are related to the first and seventh sessions of the conference with 9 and 100 centers, respectively. Researchers from Ferdowsi University of Mashhad (111 articles), University of Birjand (95 articles), Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Khorasan/Khorasan Razavi (66 articles), and University of Torbat Heydarieh (63 articles) have had the most presence as authors in the articles published during the seven sessions of the Saffron Conference. During all sessions of the conference, 923 authors have been present in the articles, the seventh and fifth sessions with 405 and 201 researchers, respectively, have had the largest share. Alireza Karbasi (Ferdowsi University of Mashhad), Behzad Sadeghi (Food Science and Technology Research Institute), Hamid-Reza Fallahi (University of Birjand), and Hassan Feizi (University of Torbat Heydarieh- Saffron institute) have been the most influential researchers during the sessions of the National Conference on Saffron, with 21, 16, 16, and 15 articles, respectively. Conclusion: Overall, the findings reveal a growing interest among researchers across various provinces of Iran in conducting saffron-related studies. By directing future research towards emerging topics and disseminating the outcomes of prior studies in the field, these efforts could significantly help close the yield gap in saffron production.