عوامل موثر بر افزایش بهره‌وری زعفران از دیدگاه زعفران‌کاران شهر تربت حیدریه

زعفران با نام علمی Crocus sativus L. جزء ارزشمند‌ترین و گران‌ترین محصول کشاورزی دارویی جهان است. از آنجا که میزان گل‌دهی و طول مدت گل‌دهی زعفران اهمیت ویژه‌ای در راندمان اقتصادی دارد، لذا این تحقیق با هدف بررسی عوامل موثر بر افزایش بهره‌وری زعفران در شهرستان تربت حیدریه انجام شد. بدین منظور از روش اسنادی (کتابخانه‌ای) و میدانی (پیمایشی) استفاده شد. در این مطالعه از روش مصاحبه آزاد استفاده گردید. با مراجعه حضوری در منطقه، مصاحبه با زعفران‌کاران انجام شد. در نهایت عوامل موثر اکولوژیکی و فیزیولوژیکی بر افزایش بهره‌وری زعفران طبق نظر زعفران‌کاران به ترتیب اولویت تعیین گردید.

نتایج نشان داد که از دیدگاه زعفران‌کاران، به ترتیب پارامترهای آبیاری به‌موقع و دما، روش کشت، عمق و تراکم کشت از عوامل موثر اکولوژیکی در افزایش بهره‌وری می‌باشد. همچنین از دیدگاه آنها مهم‌ترین عوامل فیزیولوژیکی موثر بر عملکرد زعفران با اولویت برابر، وزن، اندازه پیاز و سن گیاه تعیین گردید. می‌توان چنین بیان نمود که استفاده از دانش بومی زعفران‌کاران در برنامه‌های مدیریتی در زمینه‌های مختلف می‌تواند بدون صرف وقت و هزینه‌ای، راهگشای بسیاری از مشکلات باشد چرا که اطلاعات آنها نسل به نسل طی سال‌ها تجربه و آزمون و خطاهای مختلف به‌دست آمده و بسیار ارزشمند است.

Saffron (Crocus sativus L.) is one of the most valuable and expensive agricultural and medicinal products globally. Given the significant impact of flowering quantity and duration on economic efficiency, this study was conducted to investigate the factors affecting saffron productivity enhancement in Torbat-e Heydarieh. Documentary (library) and field (survey) methods were employed. Open interviews were conducted with saffron farmers through on-site visits. The ecological and physiological factors affecting saffron productivity were prioritized based on farmers’ perspectives.

The results showed that, according to the farmers, timely irrigation and temperature, cultivation methods, planting depth, and density are the key ecological factors influencing productivity. Additionally, corm weight, size, and plant age were identified as the most important physiological factors with equal priority. It can be concluded that leveraging the indigenous knowledge of saffron farmers in various management programs can address many challenges efficiently and cost-effectively, as their knowledge has been accumulated over generations through extensive experience and trial and error.