بررسی عوامل مؤثر بر مصرف کودهای شیمیایی در مزارع زعفران (مطالعه موردی: شهرستان گناباد)

زعفران یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و صادراتی است که تولید آن منبع اصلی درآمد در بسیاری از مناطق روستایی شرق کشور محسوب می‌شود. با این حال، عملکرد مزارع زعفران طی سال‌های ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۵ تقریباً ۳۶ درصد کاهش یافته است. شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان زعفران در ایران نیز با این مشکل مواجه است. شواهد نشان می‌دهد که استفاده زیاد از نهاده‌های شیمیایی، به ویژه کودهای شیمیایی، می‌تواند یکی از علل اصلی کاهش عملکرد باشد. بنابراین، این مطالعه با هدف بررسی عوامل مؤثر بر استفاده از کودهای شیمیایی و با تأکید بر نقش نگرش و آگاهی تولیدکنندگان زعفران انجام شده است. برای دستیابی به اهداف پژوهش، ۱۰۵ پرسشنامه بر اساس نمونه‌گیری تصادفی نسبتی تکمیل شد و یک مدل لجیت ترتیبی اجرا گردید.نتایج نشان داد که دو متغیر نگرش کشاورزان نسبت به کشاورزی پایدار و آگاهی درباره عوامل کاهش‌دهنده محصول، اثر منفی و معناداری بر احتمال استفاده از کود شیمیایی دارند. در حالی که متغیرهای درآمد، سن، تحصیلات و بیمه کشاورزی کشاورزان، اثر مثبت و معناداری بر احتمال استفاده از کود شیمیایی دارند. بنابراین، اتخاذ سیاست‌های مناسب برای تقویت نگرش کشاورزان نسبت به روش‌های کشاورزی پایدار و افزایش آگاهی کشاورزان درباره اثرات منفی و بلندمدت استفاده زیاد از کودهای شیمیایی، تشویق کشاورزان قابل اعتماد و با تجربه به کاهش مصرف کود و بازنگری در محتوای دوره‌های آموزشی، نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود الگوی استفاده از کودهای شیمیایی دارد.

Saffron is one of the most important agricultural and export products whose production is the main source of income in many rural areas in east of the country. However, the yield of saffron farms decreased by almost 36% during 1971-2015. The Gonabad county in the Khorasan Razavi province as one of the largest saffron producers in Iran also faces this problem. Evidences suggest that the high use of chemical inputs, especially chemical fertilizers, can be considered as one of the main causes of yield decrease. Therefore, this study aims to investigate the effective factors on use of chemical fertilizers with an emphasis on the role of attitude and awareness of saffron producers. In order to achieve the research objectives, 105 questionnaires were completed based on proportional random sampling and an ordered logit model was carried out. The results showed that two variables of farmers’ attitude towards sustainable agriculture and awareness about yield-reducing factors have negative and significant effects on the probability of chemical fertilizer use. While the variables of farmers’ income, age, education and agricultural insurance have positive and significant effect on the probability of chemical fertilizer use. Therefore, undertaking appropriate policies in order to boost farmers’ attitude towards sustainable agricultural practices and increase the awareness of farmers about the negative and long-term effects of excessive use of chemical fertilizers, encouraging trusted and experienced farmers to reduce the use of fertilizers and reconsidering the content of training courses have a decisive role in enhancing the pattern of chemical fertilizers use.