بررسی تولید زعفران (Crocus sativus L.) در محیط کنترل‌شده (هواکشت)

زعفران (Crocus sativus L.) یکی از گونه‌های گران‌قیمت ادویه‌های مطرح بوده و کاربردهای فراوانی در صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی دارد و عمدتاً به دلیل ارزش کالایی قرمز آن کشت می‌شود. قسمتی از گل آن به دلیل خواص ضدالتهابی، ضدافسردگی، ضدسرطان و آنتی‌اکسیدانی به‌عنوان ادویه، رنگ و دارویی استفاده می‌شود. سیستم هواکشت (آیروپونیک) یکی از روش‌های نوین در تولید زعفران است که از خاک استفاده نمی‌شود و جایگزین مناسبی برای کشت زراعی می‌باشد.

به منظور بررسی تاثیر مبدأ بنه و وزن بنه مادری بر عملکرد گیاه دارویی زعفران، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه پیام نور فریدونشهر انجام شد. تیمارها شامل ۴ سطح منشأ بنه مادری همراه با ۳ سطح وزن بنه مادری کمتر از ۸ گرم، بین ۸-۱۲ گرم، و بیشتر از ۱۲ گرم بود. نتایج نشان داد که اثرات مبدأ بنه‌های مختلف بر صفات وزن تر و خشک کلاله در سطح معنی‌دار بود. اثر وزن بنه مادری بر صفات تعداد گل، وزن تر و خشک کلاله در سطح معنی‌دار شده است.

با توجه به اهمیت بودن موضوع کشت آیروپونیک زعفران، اطلاعات کافی در مورد تجهیزات لازم، شرایط تولید و بهره‌وری اقتصادی آن کمتر در دسترس می‌باشد. بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد در مناطقی با گستره اقلیمی و خاک مناسب کشت زعفران به‌صورت هواکشت توجیه ندارد. در روش هواکشت، بهره‌برداران با توجه به امکانات و شرایط اقلیم منطقه خود نسبت به انتخاب سیستم مناسب کشت اقدام نمایند و با استفاده از دانش روز و اتخاذ روش مناسب هر منطقه، ضمن تولید اقتصادی با افزایش بهره‌وری، از هدررفت منابع تولید جلوگیری شود.

Saffron (Crocus sativus L.) is one of the most expensive spice species, widely used in food, pharmaceutical, and cosmetic industries, primarily cultivated for its valuable red stigmas. Parts of the flower are used as a spice, colorant, and medicine due to their anti-inflammatory, antidepressant, anticancer, and antioxidant properties. Aeroponics is a modern saffron production method that eliminates the use of soil, serving as a suitable alternative to traditional cultivation.

To investigate the effect of corm origin and mother corm weight on the yield of the medicinal saffron plant, a factorial experiment in a randomized complete block design with three replications was conducted in the research greenhouse of Payame Noor University, Freidunshahr. Treatments included four levels of mother corm origin and three levels of mother corm weight (less than 8 grams, 8–12 grams, and more than 12 grams).

The results showed that the effect of different corm origins on fresh and dry stigma weight was significant. The effect of mother corm weight on flower number, fresh stigma weight, and dry stigma weight was also significant. Given the importance of aeroponic saffron cultivation, there is limited information on required equipment, production conditions, and economic efficiency. Field studies indicate that in regions with suitable climate and soil for saffron cultivation, aeroponics may not be justified. Growers should select an appropriate cultivation system based on regional climate and facilities, using modern knowledge and region-specific methods to achieve economic production, increase efficiency, and prevent resource waste.