ارزیابی تاثیر پارامترهای اقلیمی بر رفتار گلدهی و عملکرد زعفران(Crocus sativus L.) در استان‌های خراسان رضوی و جنوبی

به منظور ارزیابی روند عملکرد زعفران و مطالعه رابطه نوسانات عملکرد زعفران با پارامترهای مختلف آب و هوایی پژوهشی در شهرستان های مشهد، تربت حیدریه، کاشمر، بیرجند و قائن طی ۲۰ سال(از سال ۱۳۷۷-۱۳۹۷) طراحی و اجرا شد. بررسی داده های هواشناسی ۲۰ سال گذشته نشان داد که در شهرهای مورد مطالعه به طور میانگین ۳۳ درصد از میزان بارندگی کاسته و ۵/۰ درجه سانتیگراد بر میانگین درجه حرارت افزوده شد. این در حالی است که نتایج حاصل از رگرسیون بین عملکرد و پارامترهای آب و هوایی نشان داد که الگوی افزایش درجه حرارت و کاهش بارندگی در تمامی شهرستان های مورد مطالعه تا حد قابل توجهی با روند کاهش عملکرد زعفران در طی این دوره انطباق داشت. نتایج حاصل از پژوهش همچنین نشان داد که طی ۲۰ سال گذشته از مجموع شهرستان های مورد مطالعه به طور میانگین سالانه ۳/۱۱۲ هکتار به سطح زیر کشت زعفران افزوده شده و در عین حال به طور میانگین ۰۸/۰ کیلوگرم در هکتار از عملکرد زعفران کاسته شده است. کاهش عملکرد زعفران در خراسان رضوی و جنوبی به طور قابل توجهی تحت تاثیر شاخص های آب و هوایی قرار داشت. نتایج نشان داد که درجه حرارت حداکثر و میانگین درجه حرارت اصلی ترین متغیرهای موثر برکاهش عملکرد زعفران بودند به طوریکه در تربت حیدریه متغیر میانگین دما به تنهایی ۴۲ درصد از تغییر پذیری میزان عملکرد را تبیین کرد و در سایر شهرستان های مورد مطالعه متغیر حداکثر دما بین ۲۴ تا ۵۶ درصد از تغییر پذیری عملکرد را پیش بینی کرد. همچنین نتایج حاصل از آنالیز سری زمانی عملکرد زعفران نشان داد که عملکرد زعفران تا سال ۲۰۲۵ در تمامی شهرستان های مورد مطالعه روندی کاهشی و منفی از خود نشان خواهد داد. مشهد با شیبی در حدود ۰۹/۰ کیلوگرم در هکتار و کاشمر با شیبی در حدود ۰۷/۰ کیلوگرم در هکتار به ترتیب بیشترین و کمترین روند کاهشی عملکرد تا سال ۲۰۲۵ را نشان دادند.

In order to evaluate the trend of saffron yield and study the relationship between saffron yield fluctuations and various climatic parameters, research was designed and conducted in Mashhad, TorbatHeydariyeh, Kashmar, Birjand, and Qaen during 20 years (1998-2018). According to meteorological data from the last 20 years, the average rainfall decreased by 33%, and the average temperature increased by 0.5 °C. On the other hand, the regression results between yield and climatic parameters indicate that the pattern of temperature rise and decreased rainfall in all studied cities was significantly in line with saffron yield declining. The results revealed that the saffron cultivation area had been increased by 112.3 ha each year. Meanwhile, saffron yields have dropped by an average of 0.08 kg per hectare per year. Climatic indicators significantly affected decreased saffron yield in Razavi and South Khorasan. The results also revealed that the average and maximum temperature were the main variables influencing the reduction of saffron yield. For instance, in Torbat-e Heydarieh, the average temperature predicted 42 percent of the variability of the yield, and in other studied cities, the maximum temperature variable resulted in 24 and 56% of the variability of the yield. Furthermore, the time series analysis of saffron yield results revealed that saffron yield will show a decreasing and negative trend by 2025 in all studied cities. Up to 2025, Mashhad and Kashmar, with a slope of 0.09 and 0.07 kg.ha-1, had the highest and lowest decreasing trends, respectively.