ارزیابی اثرات تراکم گیاهی، پوشش گیاهی و سایه‌اندازی بر تنظیم دمای خاک و عملکرد زعفران

به منظور بررسی تأثیر پوشش گیاهی و سایه‌افکنی بر عملکرد اقتصادی زعفران (Crocus sativus L.) یک آزمایش طرح تقسیم‌بندی با طراحی بلوک‌های تصادفی کامل (RCBD) با سه تکرار در ایستگاه گناباد برای دو سال زراعی (2018-2019، 2019-2020) انجام شد. آزمایش‌ها شامل عامل اصلی، چگالی در چهار سطح (90، 60، 120 و 150 پیاز در متر مربع) و زیرعوامل مدیریت بقایای زراعی و سایه‌افکنی در چهار سطح (حذف بقایای زعفران در پایان فصل رشد به عنوان (کنترل)، حضور بقایای زعفران در پایان فصل رشد، (کنترل) + استفاده از 2 (تن در هکتار) کاه جو و در نهایت (کنترل) + استفاده از سایه‌افکنی) بود. به دلیل ماهیت زیرعوامل، داده‌ها برای سال دوم رشد اندازه‌گیری و تحلیل شدند.

نتایج تحلیل واریانس نشان داد که چگالی و مدیریت پوشش تأثیر معناداری (p≤0.01) بر خصوصیات رویشی زعفران (تعداد، طول و مساحت برگ) داشتند. با این حال، تأثیر چگالی و تأثیر تعامل چگالی × پوشش بر ویژگی های رویشی تأثیر معناداری نداشت. همچنین، نتایج ویژگی های اندازه گیری شده مرتبط با عملکرد نشان داد که تأثیر چگالی دانه، مدیریت پوشش و تعامل چگالی دانه × نوع پوشش بر تعداد، وزن گل و عملکرد اقتصادی کلاله معنادار بود (p≤0.01). بالاترین مقدار عملکرد خشک کلاله و وزن تازه گل با مقادیر 5.16 و 411 (کیلوگرم در هکتار) به ترتیب از تیمار 150 دانه در هر متر مربع و استفاده از پوشش کاه گندم حاصل شد و پایین‌ترین این ویژگی‌ها با مقادیر 2.2 و 200 (کیلوگرم در هکتار) از چگالی 60 دانه در هر متر مربع و کنترل به دست آمد.

تحلیل رگرسیون مرحله‌ای برای متغیرهای مرتبط با عملکرد اقتصادی زعفران نشان داد که تعداد گل‌ها به ازای هر واحد سطح به تنهایی می‌تواند ۹۰.۵۹٪ از تغییرات در عملکرد اقتصادی زعفران را توضیح دهد. با توجه به تأثیر مثبت کاربرد پوشش در تنظیم دمای خاک نسبت به حداکثر دمای روزانه هوا (حداقل ۷٪) و اثر مثبت همزمان این روش مدیریت کشت با القای مرحله گل‌دهی در زعفران، به نظر می‌رسد که استفاده از انواع مختلف پوشش، به‌ویژه کاه غلات، برای تثبیت و بهبود عملکرد زعفران به دلیل هزینه پایین و دسترسی آسان به پوشش مزارع زعفران توصیه می‌شود.

In order to investigate the effects of vegetation covering and shading on the economic yield of saffron (Crocus sativus L.) a split–plot experiment based on Randomized Complete Block Design (RCBD) with three replications was conducted at the Gonabad station for two cropping years (2018-2019, 2019- 2020). Experiments included main factor, density at four levels (90, 60, 120 and 150 corms per square meter) and sub-factors of crop residue management and shading at four levels (removal of saffron residues at the end of growing season as (control), presence of saffron residues at the end of the growing season, (control) + use of 2 (t.ha-1) barley straw and finally (control) + use of shading). Due to the nature of sub-factors, the data for the second year of growth were measured and analyzed.

The results of analysis of variance showed that density and cover management had a significant effect (p≤0.01) on the vegetative characteristics of saffron (number, length and leaf area). However, the effect of density and the interaction effect of density × covering on vegetative traits had not significant effect. Also, the results of measured traits related to yield showed that the effect of corm density, covering management and the interaction of corm density × type of covering on number, flower weight and economic stigma yield were significant (p≤0.01).

The highest amount of dry stigma yield and fresh weight of flowers with values of 5.16 and 411 (kg.ha-1), respectively, achieved from the treatment of 150 corms per square meter density and use of cereal straw covering and the lowest of these traits with values of 2.2 and 200 (kg.ha-1) was obtained from the density of 60 corms per square meter and control. Stepwise regression analysis for variables related to saffron economic yield showed that the number of flowers per unit area alone could explain 90.59% of the variation in saffron economic performance. Considering the positive effect of covering application on adjusting soil temperature compared to the maximum daily air temperature (at least 7%) and the simultaneous positive effect of this method of cropping management with induction of flowering stage in saffron, it seems that the use of different types of covering, especially cereal straw, is recommended to stabilize and improve saffron yield due to its low cost and easier access to covering saffron fields.