ارزیابی اثرات تراکم گیاهی، پوشش گیاهی و سایه‌اندازی بر تنظیم دمای خاک و عملکرد زعفران (کروکوس ساتیووس ال.)

برای بررسی تأثیرات پوشش گیاهی و سایه اندازی بر عملکرد اقتصادی زعفران (Crocus sativus L.) یک آزمایش طرح تفکیکی بر اساس طراحی بلوک‌های کاملاً تصادفی (RCBD) با سه تکرار در ایستگاه گناباد طی دو سال کشت (2018-2019 و 2019-2020) انجام شد. آزمایش‌ها شامل عاملی اصلی، تراکم در چهار سطح (90، 60، 120 و 150 پیاز در متر مربع) و زیرعامل‌های مدیریت باقیمانده محصول و سایه اندازی در چهار سطح (حذف باقیمانده‌های زعفران در پایان فصل رشد به عنوان (شاهد)، وجود باقیمانده‌های زعفران در پایان فصل رشد، (شاهد) + استفاده از 2 (تن در هکتار) کاه جو و نهایتاً (شاهد) + استفاده از سایه) بود.

به دلیل ماهیت زیرعامل‌ها، داده‌های سال دوم رشد اندازه‌گیری و تحلیل شد.نتایج تحلیل واریانس نشان داد که چگالی و مدیریت پوشش تأثیر معناداری (p≤0.01) بر خصوصیات رویشی زعفران (تعداد، طول و مساحت برگ) داشتند. با این حال، تأثیر چگالی و تأثیر تعامل چگالی × پوشش بر صفات رویشی تأثیر معناداری نداشت. همچنین، نتایج صفات اندازه‌گیری شده مربوط به عملکرد نشان داد که تأثیر چگالی پیاز، مدیریت پوشش و تعامل چگالی پیاز × نوع پوشش بر تعداد، وزن گل و عملکرد اقتصادی کلاله معنادار بود (p≤0.01).

بیشترین مقدار عملکرد خشک کلاله و وزن تازه گل‌ها با مقادیر 5.16 و 411 (کیلوگرم در هکتار) به ترتیب از تیمار 150 پیاز در هر مترمربع چگالی و استفاده از پوشش کاه گندم به دست آمد و کمترین این صفات با مقادیر 2.2 و 200 (کیلوگرم در هکتار) از چگالی 60 پیاز در هر مترمربع و کنترل به دست آمد.تحلیل رگرسیون مرحله‌ای برای متغیرهای مرتبط با عملکرد اقتصادی زعفران نشان داد که تعداد گل‌ها به ازای هر واحد سطح به تنهایی می‌تواند ۹۰.۵۹٪ از تغییرات در عملکرد اقتصادی زعفران را توضیح دهد.

با توجه به تأثیر مثبت کاربرد پوشش در تعدیل دمای خاک در مقایسه با حداکثر دمای روزانه هوا (حداقل ۷٪) و تأثیر مثبت همزمان این روش مدیریت کشت بر القای مرحله گل‌دهی در زعفران، به نظر می‌رسد که استفاده از انواع مختلف پوشش، به‌ویژه کاه غلات، به دلیل هزینه پایین و دسترسی آسان‌تر به پوشش زعفران، برای تثبیت و بهبود عملکرد زعفران توصیه می‌شود.

In order to investigate the effects of vegetation covering and shading on the economic yield of saffron (Crocus sativus L.) a split-plot experiment based on Randomized Complete Block Design (RCBD) with three replications was conducted at the Gonabad station for two cropping years (2018-2019, 2019- 2020). Experiments included main factor, density at four levels (90, 60, 120 and 150 corms per square meter) and sub-factors of crop residue management and shading at four levels (removal of saffron residues at the end of growing season as (control), presence of saffron residues at the end of the growing season, (control) + use of 2 (t.ha-1) barley straw and finally (control) + use of shading).

Due to the nature of sub-factors, the data for the second year of growth were measured and analyzed. The results of analysis of variance showed that density and cover management had a significant effect (p≤0.01) on the vegetative characteristics of saffron (number, length and leaf area). However, the effect of density and the interaction effect of density × covering on vegetative traits had not significant effect. Also, the results of measured traits related to yield showed that the effect of corm density, covering management and the interaction of corm density × type of covering on number, flower weight and economic stigma yield were significant (p≤0.01).

The highest amount of dry stigma yield and fresh weight of flowers with values of 5.16 and 411 (kg.ha-1), respectively, achieved from the treatment of 150 corms per square meter density and use of cereal straw covering and the lowest of these traits with values of 2.2 and 200 (kg.ha-1) was obtained from the density of 60 corms per square meter and control. Stepwise regression analysis for variables related to saffron economic yield showed that the number of flowers per unit area alone could explain 90.59% of the variation in saffron economic performance.

Considering the positive effect of covering application on adjusting soil temperature compared to the maximum daily air temperature (at least 7%) and the simultaneous positive effect of this method of cropping management with induction of flowering stage in saffron, it seems that the use of different types of covering, especially cereal straw, is recommended to stabilize and improve saffron yield due to its low cost and easier access to covering saffron fields.