اثر سن گیاه بر ترکیبات ثانویه و برخی صفات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه (.Crocus sativus L) زعفران در زنجان

زعفران (Crocus sativus L.) یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی و چاشنی در جهان است. لذا به منظور بررسی اثر سن مزرعه بر برخی صفات فیزیولوژیکی و متابولیت‌های ثانویه زعفران، پژوهشی به صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی گیاهان دارویی دانشگاه زنجان اجرا گردید. در این پژوهش، سه مزرعه زعفران با سنین زیستی یک ‌‌ساله، دو ساله و پنج ‌ساله به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شدند. سپس از هر مزرعه، سه کرت به صورت تصادفی انتخاب و صفات مورد نظر اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد، با افزایش سن مزرعه، وزن تر بوته و وزن خشک کلاله افزایش یافت و در مزرعه با سن پنج ‌سال بیشترین مقادیر از نظر صفات فوق مشاهده گردید در حالیکه میزان پروتئین های محلول، قندهای محلول و رنگیزه های فتوسنتزی کلروفیلی و کاروتنوئیدی در سال اول بیشترین مقدار و در سال پنجم کمترین مقدار را نشان دادند. تعداد ترکیبات ثانویه شناسایی شده با افزایش سن گیاه کاهش نشان داد بطوریکه در زعفران های یک ساله 26 ترکیب و پنج ساله 15 ترکیب شناسایی گردید. در گیاهان یکساله، پروپانوئیک اسید به میزان 05/18 درصد، در گیاهان دو ساله، کامفور سولفونیل‌کلراید (C10H15ClO3S) به میزان 9/37 و در گیاهان مزارع پنج ساله، سیکلو هگزا دی ان کربوکسی آلدهاید با 31/19 درصد عمده ترین ترکیبات تشکیل دهنده عصاره بودند. به طور کلی سن گیاه عامل مهمی در تعداد ترکیبات و نوع و درصد ترکیبات ثانویه موجود در گیاهان زعفران بوده و در موقع برداشت زعفران باید به این موضوع نیز توجه کرد.

Saffron (Crocus sativus L.) is one of the oldest medicinal and spice plants in the world. In order to investigate the effects of plant age on secondary metabolites and some physiological factors of saffron, a research project was conducted in a completely randomized design with three replications at the research field of medicinal plants of the University of Zanjan. Three saffron farms with different biological ages of one, two and five years old were selected as experimental treatments, and then three plots were randomly selected from each farm and the desired traits were measured. Results showed that, increasing of the age of saffron plants in this experiment increased fresh weight of plant and dry weight of stigma. 5-yraes old plants showed the highest amounts of these traits. Whereas, the contents of soluble proteins and sugars and photosynthetic pigments were higher at first year and decreased by increasing of plant age. Number of secondary metabolites decreased when the age of plants increased as in one–year old saffron plants 26 metabolites and in 5-year old plants only 15 metabolites were detected. Loliolid (18%) and thymol (17%) in 1-year old plants and thymol (19%) and camphor (14%) in 5-year old plants showed the highest level among all detected secondary compounds. Generally according to these results, plant age has an important effect on the number and kinds of secondary metabolites in saffron which should be considered at the time of saffron harvesting.