اکوتیپ بنه و محل کشت، میزان افزایش عملکرد و کیفیت زعفران به واسطه سویه D5 باسیلوس sp را تعدیل می‌کنند.

این اولین تحلیل جامع چند متغیره است که اثرات فرمولاسیون زیستی مبتنی بر سویه D5 باسیلوس (Bar D5) را بر حاصلخیزی خاک و عملکرد رشد زعفران در مناطق کشت سنتی و غیرسنتی با استفاده از دو اکوتیپ ارزیابی می‌کند. بنه‌های دو اکوتیپ زعفران، از کشمیر (Km) و کیشتوار (Kw)، با فرمولاسیون زیستی مبتنی بر Bar D5 پرایم شدند و در پولواما، محل سنتی و مندی، محل غیرسنتی، کشت شدند. اثرات متقابل فرمولاسیون زیستی، محل کشت و اکوتیپ بر رشد رویشی، گلدهی، عملکرد و کیفیت کلاله، خواص فیزیکوشیمیایی خاک، پویایی باسیل‌های ریزوسفری و پایداری مزرعه‌ای Bar D5 ارزیابی شد. تیمار Bar D5 به طور قابل توجهی گلدهی، زیست توده کلاله و پارامترهای کیفی را به همراه صفات رویشی از جمله طول شاخه، طول و تعداد ریشه، تعداد برگ و وزن بنه‌های دختری افزایش داد. اگرچه تعداد شاخه‌ها و بنه‌های دختری پس از تیمار Bar D5 کاهش یافت، وزن هر بنه افزایش یافت که نشان‌دهنده بهبود تخصیص منابع به سمت پتانسیل رویشی و زایشی است. نکته قابل توجه این است که در سایت غیرسنتی، بنه‌های پرایم‌شده با Bar D5، کلاله‌هایی با کیفیت قابل مقایسه با کلاله‌های سایت سنتی تولید کردند. پارامترهای سلامت خاک، از جمله نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کربن آلی و محتوای کلسیم، در هر دو مکان به طور قابل توجهی بهبود یافتند. تجزیه و تحلیل مؤلفه‌های اصلی و همبستگی پیرسون، پتانسیل فرمولاسیون زیستی Bar D5 را برای افزایش بهره‌وری و کیفیت زعفران در منطقه غیرسنتی نشان داد. با این حال، اثرات تیمار با محل کشت و اکوتیپ تعدیل شد. اکوتیپ کشمیر پایداری فنوتیپی بیشتری نسبت به اکوتیپ کیشتوار نشان داد. در بین دو مکان، اثر Bar D5 در مندی برجسته‌تر بود، جایی که تمایز واضح‌تری بین پاسخ‌های اکوتیپ مشاهده شد.

This is the first comprehensive multivariate analysis evaluating the effects of a Bacillus sp. strain D5 (Bar D5) based bioformulation on soil fertility and growth performance of saffron across traditional and non-traditional cultivation zones using two ecotypes. Corms of two saffron ecotypes, from Kashmir (Km) and Kishtwar (Kw), were primed with a Bar D5 based bioformulation and cultivated at Pulwama, the traditional site and Mandi, the non-traditional site. The interactive effects of the bioformulation, cultivation location and ecotype were evaluated on vegetative growth, flowering, stigma yield and quality, soil physicochemical properties, rhizospheric bacilli dynamics, and field persistence of Bar D5. Bar D5 treatment significantly enhanced flowering, stigma biomass and quality parameters, along with vegetative traits including shoot length, root length and number, leaf number, and daughter corm weight. Although the number of shoots and daughter corms reduced after Bar D5 treatment, individual corm weight increased, suggesting improved resource allocation towards vegetative and reproductive potential. Notably, at the non-traditional site, Bar D5 primed corms produced stigmas with quality comparable to those from the traditional site. Soil health parameters, including nitrogen, phosphorus, potassium, organic carbon, and calcium content, improved significantly at both locations. Principal component and Pearson correlation analyses revealed the potential of the Bar D5 bioformulation to enhance saffron productivity and quality in the non-traditional region. However, treatment effects were modulated by cultivation location and ecotype. The Kashmir ecotype showed greater phenotypic stability than the Kishtwar ecotype. Among the two locations, the effect of Bar D5 was more pronounced at Mandi where clearer differentiation between ecotype responses was observed.