پهنه‌بندی کیفی تولید زعفران با استفاده از روش زمین آمار (مطالعه موردی: استان‌های خراسان رضوی و جنوبی)

زعفران علاوه بر هزار اقتصادی تر نسبت به سایر محصولات، نقش قابل توجهی در اشتغال و همچنین مدیریت آب به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک دارد. از طرفی، علاوه بر کمیت، نگاه ویژه به کیفیت می‌تواند منجر به ارزآوری بیشتر آن گردد. به منظور بیهندسی کیفی تولید زعفران در استان‌های خراسان رضوی و جنوبی با استفاده از روش زمین آمار، بررسی اجزای اصلی کیفیت زعفران شامل کرومین، پیگروکرومین و سافرالال با استفاده از روش طیف نورسنجی فرابنفش‌سرقی و استاندارد 250/35% با نمونه‌گیری در سطح مرکز عمده تولید زعفران شامل یعنی آباد، شهن آباد، چخمان و آبرود تربت‌حیدریه، قابلیت، کلشم، بردسکن، تربت‌جام، فیش‌آباد، سبزوار، سرلان، نوشته‌پردازد و پرچند در پایین سال 1394 انجام گرفت. نتایج نشان داد که روش‌های زمین آمار با دقت خوبی میزان کرومین، پیکروکرومین و سافرالال را تخمین کند. ضمن آنکه در روش کوکریجینگ، پیگروکرومین بهترین متغیر کمکی در تعیین مقدار کرومین و سافرالال و کرومین نیز بهترین متغیر کمکی در تخمین میزان پیگروکرومین به دست آمد. در تخمین میزان کرومین، پیگروکرومین و سافرالال به ترتیب مدل‌های کومین، خطی و نمایی بهترین مدل‌های برازشی بودند. اکثر مناطق استان‌های خراسان رضوی و جنوبی، دارای کرومین با کیفیت تقریبا یکسان و پایین کیفیت پیگروکرومین متفاوت و پایین و کیفیت سافرالال متفاوت و متوسطی می‌باشند. از نظر پیگروکرومین، نواحی جنوب و جنوب‌شرقی و از نظر سافرالال نیز نواحی شمال‌شرقی و جنوب‌شرقی منطقه (استان‌های خراسان رضوی و جنوبی) دارای کیفیت بهتری می‌باشند. نتایج کلی این تحقیق حاکی از مناسب بودن روش‌های زمین آمار در دورون‌بانی، بهینه بندی و تعیین مناطق مستعد کشت زعفران به لحاظ کیفی می‌باشد.

In addition to the economic advantages of saffron than other products has significant role in the creation and management of water resources especially in arid and semi-arid of Iran. In addition to quantity, special attention to the quality of the particular product, at least at the international level, can lead to a better exchange it. Zoning of saffron quality production in Razavi and southern Khorasan provinces using geostatistical methodology, evaluation of its main components determine the marketability and quality (such as crocin, picrocrocin and safranal contents). UV-visible spectrophotometry using standard ISO/ TS₃₆₂₂ the sampling of 14 major center for the production of saffron Safiabad, Shahn Abad, Chakhmaq and Abrood of Torbat-e Heydarieh, Kashmar, Bardaskan, Torbt-e Jam, Faizabad, Sabzevar, Sarayan, Neyshabur and Birjand during autumn 2016 were done. The results showed that geostatistical methods with acceptable accuracy for crocin, picrocrocin and safranal estimated, while, in Cokriging methodology, picrocrocin, best auxiliary variables in determining crocins and safranal and safranal the best estimate covariate picrocrocin obtained. For estimating, crocin, picrocrocin and safranal contents were Gaussian models, linear and exponential regressions the best models, respectively. Most areas of the province of Razavi and Southern Khorasan, the crocins and picrocrocin has the same quality is low and the safranal the north and southeast areas with better quality. Overall results of this study indicated suitability of geostatistical interpolation methodology, classification and identification of suitable areas for cultivation of saffron is qualitatively.