بهینه‌سازی انتخاب کشت از طریق TOPSIS و مدل‌های مفهومی: دیدگاه‌های متخصصان در مورد شیوه‌های کشاورزی

این مطالعه از مدل TOPSIS برای ارزیابی و رتبه‌بندی 54 محصول در استان آذربایجان غربی، ایران، بر اساس شایستگی کشاورزی آن‌ها استفاده می‌کند. تجزیه و تحلیل، کنجد، آفتابگردان، گلرنگ، زیره سبز و شاهدانه را به عنوان پنج محصول برتر شناسایی می‌کند. در میان این موارد، کنجد با وزن 0.794 تا 0.591 بالاترین وزن را دارد. در مقابل، محصولاتی مانند کنگر فرنگی و گشنیز کمترین رتبه را دارند که نشان‌دهنده شایستگی محدود برای آب و هوای فعلی است. نتایج بر اهمیت انتخاب محصولات از طریق ارزیابی جامع عوامل اقتصادی، محیط زیستی، فناورانه، سیاسی و اجتماعی تأکید می‌کنند.

این یافته‌ها به عنوان منبعی ارزشمند برای تصمیم‌گیری‌ها، افزودن راهبردهای کشاورزی هدفمند و تخصیص منابع عمل می‌کنند. هدف بهبود چشمانداز محصولات کمتر مورد علاقه است. تجزیه و تحلیل مدل مفهومی، رتبه‌بندی ساختاریافته شاخص‌ها در ابعاد مختلف را نشان می‌دهد. به طور قابل توجه، عوامل محیطی با وزن 0.208 بالاترین وزن را دریافت کردند که نقش حیاتی آن‌ها در برنامه‌ریزی کشاورزی را برجسته می‌کند. تجزیه و تحلیل همچنین نشان می‌دهد که محصولاتی مانند زعفران، جو و کنجد سود قابل توجهی ایجاد می‌کنند. در مقابل، محصولاتی مانند گوجه فرنگی و فلفل دلمه‌ای هیچ سودی تولید نمی‌کنند که نشان‌دهنده نیاز به تنوع‌بخشی همسو با تقاضای بازار است. علاوه بر این، رابطه بین مصرف آب و سودآوری پایدار باقی می‌ماند. این بینش‌ها پایه‌ای محکم برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان منطقه‌ای فراهم می‌کنند تا راهبردهای هدفمندی را توسعه دهند که کشاورزی پایدار را ترویج می‌کنند، تخصیص منابع را بهینه می‌کنند و تاب‌آوری اقتصادی را در استان آذربایجان غربی افزایش می‌دهند.

This study employs the TOPSIS model to assess and rank 54 crops in West Azerbaijan Province, Iran, based on their agricultural suitability. The analysis identifies sesame, sunflower, safflower, green cumin, and hemp as the top five crops. Among these, sesame holds the highest weight, ranging from 0.591 to 0.794. Conversely, crops like artichoke and coriander rank lowest, indicating limited suitability for the current climate. The results emphasize the importance of selecting crops through a comprehensive evaluation of economic, environmental, technological, political, and social factors.

These findings serve as a valuable resource for decisions, adding targeted agricultural strategies and resource allocation. The goal is to improve the prospects of less favored crops. The conceptual model analysis reveals a structured ranking of indicators across various dimensions. Notably, environmental factors received the highest weight of 0.208, highlighting their critical role in agricultural planning. The analysis also shows that crops such as saffron, barley, and sesame generate significant profits. In contrast, crops like tomato and bell pepper produce no profit, indicating a need for diversification aligned with market demands. Additionally, the relationship between water usage and profitability remains stable. These insights provide a robust foundation for policymakers and regional planners to develop targeted strategies that promote sustainable agriculture, optimize resource allocation, and enhance economic resilience in West Azerbaijan Province.