رهیافت‌های به‌نژادی و بیوتکنولوژی در جهت توسعه بهره‌وری زعفران

کلاله‌های خشک زعفران به‌عنوان گران‌ترین ادویه جهان شناخته می‌شود. بعلاوه زعفران منشأ بسیاری از مواد و متابولیت‌های باارزش از قبیل کروسین، کروستین و سافرانال می‌باشد. این مواد به دلیل تولید کم و کاربردهای گسترده در صنایع داروسازی دارای ارزش اقتصادی بسیار بالایی می‌باشند. نرعقیم بودن زعفران زراعی باعث شده است تا تنها تولیدمثل غیرجنسی در این گیاه ممکن باشد. در نتیجه تنوع مشاهده‌شده در این گونه گیاهی بسیار پایین است. از طرفی با توجه به اینکه روش‌های کلاسیک به‌نژادی عمدتاً بر پایه تالقی و انتخاب استوار است، امکان استفاده از این روش‌ها برای بهبود و توسعه بهره‌وری زعفران محدود است. تلاش‌های زیادی در جهت افزایش بهره‌وری زعفران با استفاده از روش‌های به‌زراعی انجام شده است. با این وجود استفاده از این روش‌ها قادر به افزایش ظرفیت فیزیولوژیک تولید زعفران نمی‌باشد و در بهترین حالت سبب می‌گردد تا میزان محصول به‌دست‌آمده به ظرفیت فیزیولوژیک تولید زعفران نزدیک شود. ظهور روش و تکنیک‌های بیوتکنولوژی سبب شده است تا امکان اصلاح زعفران زراعی، افزایش تولید و بهره‌وری و حتی ایجاد خواص دلخواه در این گونه گیاهی ایجاد شود. در نتیجه در این مقاله سعی کرده‌ایم تا به بیان پتانسیل‌ها و ره‌یافت‌های بیوتکنولوژی در جهت توسعه بهره‌وری زعفران بپردازیم.

Saffron stigmas are recognized as the world’s most expensive spice. Additionally, saffron is the source of valuable compounds and metabolites such as crocin, crocetin, and safranal, which have significant economic value due to their low production and wide applications in the pharmaceutical industry. The sterility of cultivated saffron limits its reproduction to asexual methods, resulting in low genetic diversity. Since classical breeding methods primarily rely on hybridization and selection, their use for improving saffron productivity is limited. Numerous efforts have been made to enhance saffron productivity through agronomic practices, but these methods cannot increase the physiological capacity for saffron production and, at best, bring yields closer to this capacity. The advent of biotechnology techniques has created opportunities for improving cultivated saffron, increasing production and productivity, and even introducing desired traits. This article explores the potential and approaches of biotechnology in enhancing saffron productivity.