جداسازی و شناسایی قارچ‌های میکوریز آربوسکولار وزیکولار از مزارع زعفران

مطالعه حاضر با عنوان «ایزوله‌سازی و شناسایی مایکوریزای وزیکولی آربوسکولار از مزارع زعفران پامپور، کشمیر» در ۹ سایت از پامپور در سال‌های ۲۰۱۹-۲۰ انجام شد. منطقه پامپور در دره کشمیر به دلیل کشت زعفران مشهور است و یکی از بزرگ‌ترین مناطق کشت زعفران در جهان به شمار می‌رود. انتخاب سایت‌ها بر اساس شیب و ارتفاع انجام شد و به سه دسته دسته‌بندی شدند: مرتفع (محل با ارتفاع بالاتر اما شیب کمتر)، شیب‌دار (محل با ارتفاع متوسط نسبت به مرتفع و دشت‌ها اما شیب بالاتر) و دشت (محل با ارتفاع کمتر و شیب کمتر). عناصر ماکرو و میکرو موجود با استفاده از روش‌های استاندارد تعیین شدند. بیشترین مقدار پارامترهای خاک (pH، EC، چگالی ظاهری، نیتروژن قابل دسترس، پتاسیم قابل دسترس، کلسیم قابل دسترس، کربنات کلسیم، Zn و Cu) در سمت شیب‌های پایین‌تر مناطق مطالعه به دست آمد.واکنش خاک به صورت ضعیف اسیدی تا کمی قلیایی مشاهده شد.

بافت خاک از لوم تا سیلت لوم متفاوت بود. چگالی حجمی در مناطق شیب‌دار بیشتر (1.56 گرم/سانتی‌متر مکعب) بود که به دلیل محتوای بالای شن است. میزان رطوبت در خاک‌های هموار بیشتر (17.70%) بود که تأثیر شیب زمین را در تعیین محتوای رطوبت نشان می‌دهد. عناصر غذایی قابل دسترس نیتروژن (293.69 کیلوگرم/هکتار) و پتاسیم (257.57 کیلوگرم/هکتار) در خاک‌های هموار بیشتر از خاک‌های مرتفع و شیب‌دار بود، در حالی که فسفر قابل دسترس (11.65 کیلوگرم/هکتار) در زمین‌های هموار کمتر بود. کلسیم قابل دسترس (2172.66 ppm) و کربنات کلسیم (1.61%) در خاک‌های هموار بیشتر بود که ناشی از شسته شدن مواد از مناطق شیب‌دار است. کاتیون‌های ریزمغذی Zn (1.57ppm) و Cu (1.37ppm) در نواحی شیب‌دار بیشتر مشاهده شد، در حالی که Mn (10.93ppm) و Fe (25.09ppm) در خاک‌های هموار بیشتر بودند.

چهار نوع میکوریزای آربوسکولار از خاک مزارع زعفران جدا شدند. سرده‌های جدا شده به ترتیب Glomus، Acaulospora، Scutellospora و Gigaspora شناسایی شدند. Glomus و Acaulospora غالب بودند. بیشترین جمعیت اسپور در تابستان (11.33 در هر گرم خاک) نسبت به زمستان مشاهده شد که به دلیل دمای مناسب در تابستان است. کلنی‌زایی ریشه در خاک‌هایی با محتوای پایین فسفر بیشتر بود (79.90%). فعالیت فسفاتاز در تابستان بیشتر بود (37.05 میکروگرم p-NP بر گرم در هکتار) نسبت به زمستان و بیشترین مقادیر در مناطق شیبدار به دلیل کمبود فسفر در این خاک‌ها مشاهده شد. باکتری‌های محلول‌کننده فسفر در تابستان (18.51×10^5 CFU/g) بیشتر از زمستان یافت شدند و بیشترین مقادیر در خاک‌های مسطح به دلیل حضور بیشتر میکوریزای آربوسکولار ثبت شد.

The present study, titled “Isolation and identification of vesicular arbuscular mycorrhizae from saffron fields of Pampore, Kashmir” was conducted at 9 sites of Pampore in 2019-20. Pampore area in Kashmir valley is famous for saffron cultivation and is one of the major saffron cultivation area in the world. The selection of sites was done on the basis of slope and altitude and were categorized as, elevated (location with higher altitude but lower slope), sloppy (location with median altitude than elevated and plains but higher slope) and plain (location with lower altitude and lower slope).

The available macro and micro nutrients were determined using standard techniques. The maximum higher values of soil parameters (pH, EC, Bulk Density, available nitrogen, available potassium, available calcium, calcium carbonate, Zn and Cu) were obtained towards lower slopes of the study areas. The soil reaction was found to be weakly acidic to slightly alkaline in nature. The texture of soil varied from loam to silt loam. The Bulk density was found more in sloppy areas (1.56 g/cm3) due to higher sand content. The moisture content was found more in plain soils (17.70%) reflecting the effect of slope gradient in determining the moisture content. The available nutrients nitrogen (293.69kg/ha) and potassium (257.57kg/ha) were found more in plain soils than elevated and sloppy soils whereas available phosphorus (11.65kg/ha) was less in plains. The available calcium (2172.66 ppm) and calcium carbonate (1.61%) were found more in plain soils due to the leaching from sloppy areas.

The micro-nutrient cations Zn (1.57ppm) and Cu (1.37ppm) were found more in sloppy areas where as Mn (10.93ppm) and Fe (25.09ppm) were found more in plain soils. Four types of arbuscular mycorrhizae were isolated from the soils of saffron fields. The genera isolated were identified as Glomus, Acaulospora, Scutellospora and Gigaspora. Glomus and Acaulospora were pre-dominant. The highest spore population was found in summer (11.33/g soil) as compared to winter due to the congenial temperature in summer. Root colonization was more (79.90%) in less phosphorus containing soils. The phosphatase activity was more in summer (37.05µgp-NP/g/ha) as compared to winter and maximum values were found in sloppy areas due to minimum phosphorus in these soils. The phosphorus solublising bacteria were found maximum in summer (18.51× 105CFU/g) than in winter and the maximum values were found in plain soils due to the presence of more arbuscular mycorrhizae.