مقایسه عملکرد و اجزای عملکرد گیاهان زیره سبز و کنجد در تناوب زراعی با زعفران و آیش

این پژوهش عملکرد کمی و کیفی زیره سبز و کنجد را پس از برداشت زعفران بررسی می‌کند. آزمایش به‌صورت طرح اسپلیت پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در تربت حیدریه و زاوه طی سال زراعی 1401-1402 انجام شد. تیمارها شامل دو سطح کاربری پیشین زمین (آیش 5 ساله و مزارع پس از برداشت زعفران) به‌عنوان کرت اصلی و دو گونه گیاهی (کنجد و زیره سبز) به‌عنوان کرت فرعی بودند. صفات ارزیابی‌شده شامل ویژگی‌های خاک، عملکرد و اجزای عملکرد و ارزیابی اقتصادی گیاهان بود.

نتایج نشان داد که زیره سبز در مزارع پس از زعفران عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی بالاتری نسبت به مزارع آیش داشت که منجر به افزایش سود اقتصادی برای کشاورزان شد. در گیاه زیره، مزارع پس از برداشت زعفران در مقایسه با مزارع پس از آیش، افزایش‌های قابل توجهی در صفات مختلف نشان دادند، از جمله افزایش 20.51 درصدی در ارتفاع بوته، افزایش 7.5 درصدی در تعداد چتر در هر بوته، افزایش 9.97 درصدی در تعداد بذر در هر چتر، افزایش 17.81 درصدی در تعداد بذر در هر بوته، افزایش 15.75 درصدی در عملکرد دانه و افزایش 18.71 درصدی در عملکرد بیولوژیکی، در مقابل، شاخص برداشت 2.46 درصد کاهش یافت. همچنین، در تمامی صفات مورد بررسی، خصوصیات رشدی گیاهان زیره سبز و کنجد افزایش معناداری داشت. یافته‌ها بر اهمیت انتخاب تناوب زراعی با زعفران برای بهبود عملکرد محصولات و افزایش درآمد کشاورزان در مناطق زعفران‌خیز تأکید دارد.

This study compares the quantitative and qualitative performance of cumin and sesame after saffron harvest. The experiment was conducted as a split-plot design within a randomized complete block arrangement with three replications in Torbat Heydarieh and Zaveh during the 2022-2023 growing season. Treatments included two prior land-use types (5-year fallow and post-saffron harvest fields) as main plots and two plant species (sesame and cumin) as subplots. Evaluated traits included soil properties, yield and yield components, and economic performance of the plants.

Results showed that cumin in post-saffron fields had higher seed yield and biological yield compared to fallow fields, leading to increased economic profit for farmers. For cumin plants, post-saffron fields showed significant increases in various traits compared to fallow fields, including a 20.51% increase in plant height, a 7.5% increase in umbels per plant, a 9.97% increase in seeds per umbel, a 17.81% increase in seeds per plant, a 15.75% increase in seed yield, and an 18.71% increase in biological yield, whereas the harvest index decreased by 2.46%. Furthermore, all examined traits showed significant increases in the growth characteristics of both cumin and sesame plants. The findings emphasize the importance of selecting crop rotation with saffron to improve product performance and increase farmers’ income in saffron-producing regions.